Av Tüfeklerinde Saçma Dağılımı
Av Tüfeğinde Saçma Dağılımı
“Namludan Ziyade Şok’un İşlevi” Gough Thomas
“…Full şokta saçmaların toplu gideceğini ve uzun mesafelerde kullanılacağını, ayrıca uzun namlu (76CM) nun da saçmanın toplu gideceğini ve uzak mesafelerde randıman vereceğini öğrenmişim, nereden öğrendi isem! İşin asılının öyle olmadığını denemelerimde gördüm… 31 Aralık 2007, Bilal Arabacı, Avlak.com/Forum ve TurkiyeAvcilari.com”
Yukarıdaki yazıyı internette, avcı camiasının bulunduğu forumlarda yazmıştım, o zaman, amatörce, farklı mesafelerden, farklı namlu çeşitleriyle, kırtasiyeden aldığım 70cmx50cm boyutlarındaki Fon Kartonlarına ve A4 (21cmx30cm) kâğıtlarına atışlar yaparak gerçekleştirdiğim bu; “Namlu, Şok, Fişek, İsabet ve Mesafe Denemelerim” konulu testlerden sonra şu kanıya varmıştım:
70 cm x 50 cm boyutlarındaki Fon Kartonu – Yanlış Uygulama
21 cm x 30 cm A4 Kağıtlarına Atış Tablosu – Yanlış Uygulama
“Bu denemelerden kabaca edindiğim; Full şokun ve uzun namlunun (76 ve 86cm gibi) saçmalık olduğu. (Tabi fişeğin ve tapanın etkisi nedir bilemiyorum, bu konudaki yorumlarınızı da ayrıca bekliyorum) 66cm namlu 3 veyahutta 4 çentik şokun ideal olduğu saptamış bulunuyorum. Doğru bir saptama mıdır? 31 Aralık 2007, Bilal Arabacı Avlak.com/Forum”
Bu hususlarda bilgisi olanların bana verdiği cevaplar için buradan teşekkür ederek örnek cevap olan saygıdeğer Bekir Coşkuntuna’nın bana yazdığı;
“Değerli kardeşim Bilal… Belli ki bu işe gönül vermiş birisin, ancak bu güzel çalışmadan tam netice alabilmen için, tüfekteki saçmaların tamamını hedefte görmen lazım. Bu iş yapılırken, o mesafedeki en büyük dağılımdan daha büyük bir kâğıt konur ve saçmanın en yoğun olduğu bölge seçilerek (35 m. de 75 cm.lik bir daire çizilir) sayım yapılır. En sağlıklı sonuç ancak böyle alınabilir. Elektronik ölçümler hariç, bu iş dünyada böyle yapılıyor. A4 kağıdı denemende, senin veya tüfeğin ne kadar hata yaptığını sen dahil kimse bilemez. Bekir Coşkuntuna, 24 Mart 2008, TurkiyeAvcilari.com”
bu mesajın ardından araştırmaya başladım…
Yaban TV’de izlediğim “Pachmayr Tüfekle Avlanma Okulu” adlı filimdeki, uluslararası trap atış şampiyonluğu bulunan Amerikalı bir atış eğitimcisi olan Ken Robertson’ın yivsiz av tüfeklerinde ava göre şok tercihi ve saçma dağılımı hakkında söyledikleri şunlardı:
“Çoğu avcı aşırı şok kullanır. Çoğunlukla sorun, hedefe nasıl atış yapılacağını bilmemekten değil, aşırı şoktan kaynaklanır. 35 metre mesafede 75 cm çaplı bir daireye, Full şoklu (1 çentik) bir tüfeğin saçmalarının %70’i isabet eder. 2 ya da 3 çentikli şoklarla saçmaların yaklaşık %60-65’i isabet eder. 4 ve 5 çentikli şoklarla saçma dağılımı 25 metre mesafede yapılır. Ben çoğunlukla tüfeklerimin saçma dağılımına 35 metre yerine 30 metre mesafeden bakarım. Ayrıca 75 cm çaplı bir daire yerine 1 metre karelik kâğıt kullanmayı tercih ederim. Farklı türde hayvanlar avlayacağınız zaman farklı şok kullanırsınız. Kaz avı için muhtemelen full şok kullanıyorsunuz. Ama ben bunu tavsiye etmiyorum. Ama genelde böyle olur. Çoğunlukla kullanmanızı tavsiye ettiğim şok türü 3 çentikli olandır. Bunlar Keklik, Tavşan, Ördek, Kaz ve Tahtalı avları olabilir. Üveyik, Bıldırcın ve Çulluk için ise kesinlikle 5 ya da 4 çentikli şokları kullanın.”
Yine Av Doğa dergisinin yazarlarından İbrahim Aysu’nun tavsiyeleri okudum:“…Gerçek bir grupman testi için öncelikle bir kenarı en az 48 inch (122 cm) olan kare şekilde hedef kâğıtları… Testi yapılacak tüfeğin 5 adet mobil şok tüpünü aynı namlu üzerinde sadece tek bir mesafede (36 metre…Atış mesafesi (Hedef kağıdı ile namlu ön ucu arasındaki mesafe) 36 metre…”
Bekir Çoşkuntuna, Ken Robertson ve İbrahim Aysu gibi bu hususlarda bilgili kişilerin tavsiyeleri birbiriyle örtüşüyordu. Bu tavsiyelere uyarak kendim yeni bir deneme yapmak istiyordum ama fırsat olmamıştı. Ne var ki, Beykoz Atış poligonunda Armsan Silah Sanayi A.Ş.’nin yeni nesil tüfek modeli Phenoma’nın geliştirilmiş Primo şoklarının saçma dağılım testlerini izleme fırsatı yakaladım.
Hikmet Öztürk, Phenoma Şok Testi Atışları
Test atışlarını gerçekleştiren Armsan Silah A.Ş. Teknik Sorumlu; Hikmet Öztürk, saçma dağılımı için uzmanların ortak tavsiyeleri olan, evrensel değerleri kullanarak yaptığı test çalışmasında şunları söyledi:
“Kâğıdımız dünya standartlarında kullanılan “pattern” testlerindeki 1,20 x 1,20 metreye bir kâğıt. 3 ana daireden oluşuyor. Ortadaki küçük göbek 5 inçlik, hemen dışındaki 20 inçlik ve onun dışındaki 30 inçlik bir daire çapıdır.”
Hikmet Öztürk, Hedef Kâğıdı Elde
5 inç: 13cm’ye, 20 inç: 51cm’ye ve 30 inç: 76cm’ye tekabül ediyor.
Hikmet Öztürk daha yaptığı ilk birkaç atıştan sonra bile hedef kâğıtlarındaki saçma dağılımın ne denli istikrarlı ve intizamlı olduğunu ve emeklerinin netice verdiği görünce bu sevincini Teknik Şef Fatih Can’la paylaştı. Fatih Can, PhenomaPrimo şokların Full olanı ile yapılmış atış kâğıdındaki saçma dağılımına ilişkin şunları söyledi:
Fatih Can, Armsan Silah A.Ş. Teknik Şef
“…Beykoz Atış poligonundayız ve Phenoma’nın saçma dağılım testini yapmaktayız. Uzun zamandır üzerinde çalıştığımız bir şok geliştirdik ve şu anda şokun saçma dağılımının çok güzel olduğunu görüyoruz. Bu konuda emeği geçen arkadaşlara çok teşekkür ediyorum.”
Test atışlarını gerçekleştiren Teknik Sorumlu Hikmet Öztürk’e yönelttiğim: Aynı şokta niye farklı fişek kullanıyorsun? sorusuna Hikmet Öztürk: “Fişekler arasında, şokta farklılık gösterip göstermediği, grupmanlarında değişiklik olup olmadıklarını görmek amaçlı olaraktan her şokta 3 farklı fişek kullanıyorum.” şeklinde cevap verdi.
Phenoma şok değişimi ve üç farklı marka fişek; RC, Winchester, Rottweil (Hepsi 32 gram 6 no).
Hikmet Öztürk’ün “3 farklı fişek”ten kastı. 3 farklı marka fişek deniyordu, bunlar RC, Winchester ve Rottweil’di ama modelleri aynıydı, yani hepsi 32 gram dolulukta 6 numara kurşun saçmalı fişeklerdi.
Her şok için 3 farklı marka fişek atışı demek, 5 çeşit şok çarpı 3’er atış ile tek tek 15 tane hedef kâğıdı değişimi demekti. 25c derece sıcaklık altında bu test atışlarını özveriyle yapan Hikmet Öztürk ciddiyetten ve hassasiyetten ödün vermeden, ayrıca şüphelendiği atışları da tekrarladı ve Fatih Can’a şunları söyledi:
“3 tane farklı marka fişek deniyorum. Tetiği çekerken elimi istem dışı salladığımdan şüphelendiğim bir atışı tekrarladım, o da süper sonuç verdi. Dairenin dışına çok az bir saçma çıkmış. 1 numara şokta öyle olması lazım, toplu göndermesi gerekir.”
Hikmet Öztürk, Phenoma Şok Testi Atışları, Fişeği Yatağa Gönderirken
RC ve Winchester marka fişeklerin hedef kâğıdındaki saçma dağılımının birbirlerine benzer sonuç verdiği kaydeden Hikmet Öztürk, Rottweil markasını şahsen daha çok sevdiğini söylemişti. Bende kendisine kutusunun üzerinde ördek resmi bulunan bu Rottweil’lerin Yunanistan’da imal edildiğini duyduğumu ve bu sebeple güven vermediğini söylemiştim.
Hikmet Öztürk, Rottweil fişek ile atış yapılmış hedef kâğıtlarındaki saçma dağılımlarını daha fotoğrafik bulduğu için ilk bakışta Rottweil fişeklerin saçma dağılımını daha çok beğenmişti. Fakat fişeğin içindeki saçma tanelerini saydıktan sonra şüphelendi. Çünkü aynı numara ve gramaj olan fişeklerden RC’de 286 adet, Winchester’da 272 Adet saçma çıkmasına mukabil Rottweil’den 342 tane çıkmasıyla şüphelendi ve tekrar saydı ama sonuç değişmedi. Kumpasla birkaç tanesini ölçünce durum ortaya çıktı. RC ve Winchester fişeklerin içindeki saçma taneciklerinin çapı 2.70mm idi, 6no saçmanın olması gerektiği gibi. Buna karşın Rottweil 2.50mm çıktı, sanki 7no saçmaymış gibi, üstelik üzerinde 2.75mm yazıyordu. Yani, üzerinde “6no 2.75mm” yazan bu fişek, içinde karışık (2.50mm, 2.60mm gibi) saçma tanecikleri barındırıyordu. Bence, herkes kalitesinden emin olduğu fişeği denemeli. Bununda yolu, fişeği kesip saçma taneciklerini saymak, ölçmek ve hedef kâğıdında nasıl bir saçma dağılımı verdiğini görmekten geçiyor.
Kutusunda Ördek Resmi Olan Rottweil Fişeklerin Yunanistan’da İmal Edildiği Söyleniyor
Yunanistan’da İmal Edildiği Tahmin Edilen Rottweil Fişek Tutarsız Saçma Çapına Sahip
Saçma Dağılım Testi Teknik Bilgileri:
Tüfek: ArmsanPhenomaAura W (Standart Ahşap Dipçik ve El Kundağı)
Namlu: 71cm
Şoklar: Primo Şok 1,2,3,4,5
Fişek: 6 numara 32 gram (RC, Winchester, Rottweil)
Saçma Adedi: 286 tane (RC)
Mesafe: 36 metre
Tüfek Sabitleme: Ayarlanabilir Tüfek Atış Sehpası
Hedef Kâğıdı: 125cmx125cm(ve sabit hedef kâğıdı sehpası)
Sıcaklık: 27°C
Tarih: 22 Mayıs 2012
Yer: Beykoz Atış Poligonu, İstanbul
Tek Mesafe 36 metre
Namlu Boyu 71 cm, Phenoma Şok 7 cm
Primo Şok (7 cm): Phenoma için özel olarak geliştirilen uzun şoklar daha uygun ve daha homojen saçma dağılımı sağlar.
Atış Anında Olabilecek Sapmayı En Aza İndirmek İçin Kullanılan Atış Sehpası
Hikmet Öztürk, Phenoma Şoklarının Saçma Dağılımından Memnun
Sonuçlar: Aynı namlu boyuna sahip (71 cm), aynı uzaklıktan (36 metre mesafeden) ve aynı (RC 32 gram 6 numara) fişek ile 9 Mayıs 2012 günü, yine uzun şok tüplerine sahip yeni nesil tüfeklerden; Beretta A400 Xplor Unico ve Fabarm XLR5 marka tüfekleri de test eden Hikmet Öztürk, bütün hedef kâğıdı sonuçlarını verdi:
5 inç: 12,7 cm’ye, 20 inç: 50,8 cm’ye ve 30 inç: 76,2 cm’ye tekabül ediyor.
Hedef kâğıtlarındaki; İç daire 51 cm Dış Daire: 76 cm
Fişek: RC 6 numara 32 gram Toplam: 286 tane saçma
Hedef Kâğıtlarındaki Dairelere İsabet Eden Saçma Sayıları:
Armsan Phenoma 1 çentikli şok, iç daireye 147, dış daireye 63 isabet: 210 İsabet Oranı: %73
Armsan Phenoma 1 çentikli şok, iç daireye 147, dış daireye 63 isabet: 210 İsabet Oranı: %73
Armsan Phenoma 2 çentikli şok, iç daireye 109, dış daireye 82 isabet: 191 İsabet Oranı: %66
Armsan Phenoma 2 çentikli şok, iç daireye 109, dış daireye 82 isabet: 191 İsabet Oranı: %66
Armsan Phenoma 3 çentikli şok, iç daireye 117, dış daireye 70 isabet: 187 İsabet Oranı: %65
Armsan Phenoma 3 çentikli şok, iç daireye 117, dış daireye 70 isabet: 187 İsabet Oranı: %65
Armsan Phenoma 4 çentikli şok, iç daireye 50, dış daireye 50 isabet: 100 İsabet Oranı: %35
Armsan Phenoma 4 çentikli şok, iç daireye 50, dış daireye 50 isabet: 100 İsabet Oranı: %35
Armsan Phenoma 5 çentikli şok, iç daireye 53, dış daireye 47 isabet: 100 İsabet Oranı: %35
Armsan Phenoma 5 çentikli şok, iç daireye 53, dış daireye 47 isabet: 100 İsabet Oranı: %35
Beretta A400 Xplor Unico 1 çentikli şok, iç daireye 128, dış daireye 75 isabet: 203 İsabet Oranı: %70
Beretta A400 Xplor Unico 1 çentikli şok, iç daireye 128, dış daireye 75 isabet: 203 İsabet Oranı: %70
Beretta A400 Xplor Unico3 çentikli şok, iç daireye 137, dış daireye 67 isabet: 204 İsabet Oranı: %71
Beretta A400 Xplor Unico 3 çentikli şok, iç daireye 137, dış daireye 67 isabet: 204 İsabet Oranı: %71
Beretta A400 Xplor Unico 5 çentikli şok, iç daireye 63, dış daireye 39 isabet: 102 İsabet Oranı: %35
Beretta A400 Xplor Unico 5 çentikli şok, iç daireye 63, dış daireye 39 isabet: 102 İsabet Oranı: %35
Beretta A400 XplorUnico Skeet şok, iç daireye 111, dış daireye 72 isabet: 183 İsabet Oranı: %64
Beretta A400 Xplor Unico Skeet şok, iç daireye 111, dış daireye 72 isabet: 183 İsabet Oranı: %64
Fabarm XLR5 1 çentikli şok, iç daireye 95, dış daireye 75 isabet: 170 İsabet Oranı: %60
Fabarm XLR5 1 çentikli şok, iç daireye 95, dış daireye 75 isabet: 170 İsabet Oranı: %60
Fabarm XLR5 2 çentikli şok, iç daireye 105, dış daireye 65 isabet: 170 İsabet Oranı: %60
Fabarm XLR5 2 çentikli şok, iç daireye 105, dış daireye 65 isabet: 170 İsabet Oranı: %60
Fabarm XLR5 3 çentikli şok, iç daireye 88, dış daireye 56 isabet: 144 İsabet Oranı: %50
Fabarm XLR5 3 çentikli şok, iç daireye 88, dış daireye 56 isabet: 144 İsabet Oranı: %50
Fabarm XLR5 4 çentikli şok, iç daireye 60, dış daireye 43 isabet: 103 İsabet Oranı: %36
Fabarm XLR5 4 çentikli şok, iç daireye 60, dış daireye 43 isabet: 103 İsabet Oranı: %36
Sayıları yorumlayacak olursak; göreceğiniz gibi Armsan Phenoma ve Beretta A400 benzer nitelikte iyi ve başarılı sonuçlar vermesine karşılık Fabarm XLR5 için aynı başarıdan söz etmek mümkün değil.
Yivsiz Av Tüfeklerinde Sanat ve Bilim adlı kitabın yazarı Amerikalı Bob Brister’ın kitabında belirttiği gibi: Eski inanış olan, “küçük çap tüfekler (20, 28 gibi) saçmaları hedefe toplu gönderir” kuramının doğru olmadığını vurguluyor ve hedefe saçmaları “toplu göndermek” istiyorsak, küçük çap veya uzun namlu tercih etmekten ziyade nitelikli bir dar şok (1 çentikli “Full Şok” gibi) kullanmanın gerekliliğini ortaya koyuyor.
Namlu çapının 12 numara yerine, 20, 28 numara olması veya namlu boyunun 61 cm yerine 66, 71, 76 cm gibi uzunluklarda olmasından ziyade, saçmaların hedefe istediğimiz şekilde gitmesi aslında büyük ölçüde “şok”la ilgilidir- düşüncesini savunduklarını okudum, bu işin kitabını yazan Amerikalı Bob Brister ve İngiliz Gough Thomas gibi yazarlardan.
12, 36 Kalibreye Göre Saçmaları Hedefe Daha Toplu Gönderir
Velhasıl, uzmanların verdikleri bu bilgileri okuyunca anladım ki 2007 senesinde yaptığım amatörce testlerden sonra vardığım kanaatler büyük ölçüde doğru. Bu da şu anlama geliyor; tüfeği, kullanacağımız fişek ve şokun nasıl bir saçma dağılımı sergilediğini hedef kâğıdı üzerinde görmek avdaki isabet oranımızı arttıracaktır. Unutmadan… “önce emniyet sonra hareket” ilkesinden ayrılmadan herkese kazasız belasız bol avlar ve eğlenceli atışlar dilerim. Rastgele.
Yazar: Bilal Arabacı – Av Tüfeklerinde Saçma Dağılımı
Yazar Hakkında
bilalarabaci Av tutkunu, doğa hayranı, silah ve atış meraklısı, güvercin sever, amatör film yapımcısı, profesyonel bilgisayar ve internet kullanıcısı, İngilizce çevirmen, yazar.
İlgili Diğer Konular
Av Tüfeği ile Atış Teknikleri – Dipçik Ölçüleri →
Kauçuk Tek Kurşun Fişek (“Plastik Mermi”) Nedir? →
Ava Göre Fişek Seçimi – B&P Fişek Tavsiyeleri →
